Huy động sức mạnh cộng đồng chung tay phòng, chống HIV/AIDS, hướng tới chấm dứt dịch bệnh vào năm 2030
Những kết quả đáng ghi nhận trong công tác phòng, chống HIV/AIDS
Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), tính đến tháng 8/2026, cả nước ghi nhận 258.047 người nhiễm HIV còn sống và phát hiện mới 5.938 trường hợp trong 8 tháng đầu năm. Đến hết năm 2025, kết quả thực hiện mục tiêu 95-95-95 đạt: 94,9% người nhiễm HIV biết tình trạng của mình; 80,5% người biết tình trạng nhiễm được điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV); 95,6% người điều trị ARV có tải lượng virus dưới ngưỡng ức chế (1.000 bản sao/ml máu). Công tác dự phòng và điều trị cũng đạt nhiều kết quả tích cực. Hơn 1.700 cơ sở y tế triển khai xét nghiệm sàng lọc HIV; các chương trình cung cấp bao cao su, bơm kim tiêm sạch và điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone, Buprenorphine tiếp tục được duy trì. Điều trị ARV từng bước được bảo đảm thông qua bảo hiểm y tế, với khoảng 96% người đang điều trị có thẻ bảo hiểm y tế.
Tuy nhiên, dịch HIV vẫn diễn biến phức tạp và có sự thay đổi về hình thái lây truyền. Những năm gần đây, lây truyền qua đường tình dục trở thành đường lây nhiễm chính; nam quan hệ tình dục đồng giới chiếm tỷ lệ cao trong số các trường hợp mới phát hiện, đồng thời xu hướng trẻ hóa cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác dự phòng. Trước tình hình đó, việc tiếp tục mở rộng dịch vụ xét nghiệm, dự phòng và điều trị, tăng cường truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc biệt là nhóm có nguy cơ cao, có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát dịch HIV/AIDS.
Chủ động dự phòng, xét nghiệm và điều trị HIV/AIDS
HIV lây truyền chủ yếu qua ba con đường: đường máu, quan hệ tình dục không an toàn và từ mẹ sang con trong thời kỳ mang thai, khi sinh hoặc cho con bú. HIV không lây qua tiếp xúc thông thường như bắt tay, ôm, ăn uống chung, dùng chung nhà vệ sinh, ho, hắt hơi hoặc muỗi đốt. Hiểu đúng về đường lây truyền giúp người dân chủ động phòng bệnh, tránh tâm lý lo sợ và kỳ thị không có căn cứ.
Để phòng ngừa lây nhiễm, người dân cần thực hiện quan hệ tình dục an toàn, sử dụng bao cao su đúng cách; không dùng chung bơm kim tiêm và các dụng cụ có nguy cơ dính máu. Khi thực hiện các dịch vụ y tế, xăm hình, xỏ khuyên hoặc thủ thuật xuyên qua da, cần lựa chọn cơ sở bảo đảm an toàn, sử dụng dụng cụ vô khuẩn. Người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ lây nhiễm có thể được tư vấn sử dụng thuốc dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP). Trường hợp nghi ngờ phơi nhiễm HIV, cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá và tư vấn sử dụng thuốc dự phòng sau phơi nhiễm (PrEP) trong vòng 72 giờ sau khi có nguy cơ phơi nhiễm, càng sớm càng tốt và sử dụng đủ liệu trình theo chỉ định của nhân viên y tế.
Xét nghiệm HIV giúp phát hiện sớm tình trạng nhiễm để kịp thời tiếp cận điều trị. Người có hành vi nguy cơ hoặc nghi ngờ phơi nhiễm cần chủ động đến cơ sở y tế để được tư vấn, xét nghiệm. Do có thời kỳ cửa sổ, kết quả âm tính ngay sau phơi nhiễm chưa thể loại trừ hoàn toàn khả năng nhiễm HIV; việc xét nghiệm lại cần thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Hiện nay, thuốc ARV giúp kiểm soát sự nhân lên của virus, bảo vệ hệ miễn dịch và giúp người nhiễm HIV duy trì sức khỏe. Người bệnh cần tuân thủ phác đồ, uống thuốc đều đặn và tái khám theo lịch hẹn. Khi điều trị hiệu quả, duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện, người nhiễm HIV không lây truyền HIV qua đường tình dục cho bạn tình. Đây là thông điệp K=K (Không phát hiện = Không lây truyền), góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm kỳ thị đối với người nhiễm HIV. Đối với phụ nữ mang thai, xét nghiệm HIV và tiếp cận điều trị dự phòng sớm có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con. Vì vậy, phụ nữ mang thai cần chủ động khám thai, xét nghiệm theo hướng dẫn và tuân thủ các biện pháp dự phòng, điều trị khi cần thiết.
Chung tay xóa bỏ kỳ thị, phân biệt đối xử
Kỳ thị và phân biệt đối xử vẫn là rào cản khiến nhiều người có nguy cơ ngại xét nghiệm, người nhiễm HIV e ngại tiếp cận dịch vụ y tế hoặc gián đoạn điều trị. Trong khi đó, nếu được điều trị và chăm sóc phù hợp, người nhiễm HIV hoàn toàn có thể học tập, lao động và sinh hoạt bình thường. Mỗi người cần có thái độ tôn trọng, cảm thông, không xa lánh, phân biệt đối xử và bảo đảm quyền riêng tư của người nhiễm HIV. Gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp và cộng đồng cần tạo môi trường bình đẳng, hỗ trợ người sống chung với HIV tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe và hòa nhập xã hội.
Hưởng ứng Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS năm 2026, mỗi người dân cần chủ động trang bị kiến thức, thực hiện quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung bơm kim tiêm và các vật dụng có nguy cơ lây nhiễm qua đường máu. Khi có hành vi nguy cơ hoặc nghi ngờ phơi nhiễm, cần đến cơ sở y tế để được tư vấn, xét nghiệm và dự phòng kịp thời. Người nhiễm HIV cần tuân thủ điều trị ARV, không tự ý bỏ thuốc hoặc gián đoạn điều trị. Đồng thời, mỗi người hãy tích cực vận động gia đình, cộng đồng cùng tham gia phòng, chống HIV/AIDS, không kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV. Chủ động dự phòng, phát hiện sớm, điều trị liên tục và sẻ chia với người sống chung với HIV là những hành động thiết thực góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030.
Hà Khanh