Số mắc đang có xu hướng gia tăng theo chu kỳ hàng năm

Theo báo cáo của CDC Hà Nội, lũy tích từ đầu năm đến ngày 28/8/2026, Hà Nội ghi nhận 2.175 trường hợp tại 117 phường, xã, 0 ca tử vong, số mắc giảm 533 trường hợp so với số mắc trung bình 5 năm 2021-2025 (2.708 mắc), giảm so với cùng kỳ năm 2023 (6.897 mắc); ghi nhận 91 ổ dịch, hiện còn 30 ổ dịch đang hoạt động.

Ngành Y tế Hà Nội nhận định số mắc đang có xu hướng gia tăng theo chu kỳ hàng năm. Thời gian tới, cùng với thời điểm tựu trường, lượng lớn học sinh, sinh viên trở lại Hà Nội và thời tiết tiếp tục diễn biến thất thường, tình hình dịch bệnh có thể phức tạp hơn, số mắc được dự báo tiếp tục gia tăng.

Sốt xuất huyết Dengue do vi rút Dengue gây ra và lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes, trong đó Aedes aegypti (muỗi vằn) là véc tơ truyền bệnh quan trọng. Các yếu tố thời tiết như nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm có ảnh hưởng rõ rệt đến sự phát triển của muỗi. Vì vậy, sốt xuất huyết thường gia tăng trong mùa mưa, khi điều kiện môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sản và phát triển.

Các dụng cụ chứa nước không được quản lý, xử lý đúng cách thì đều có thể trở thành nơi phát sinh bọ gậy.

Tuy nhiên, việc bệnh có tính mùa vụ không đồng nghĩa với nguy cơ chỉ xuất hiện trong mùa mưa. Những năm gần đây, việc xác định ranh giới tuyệt đối giữa thời kỳ nguy cơ cao và nguy cơ thấp ngày càng khó khăn. Nhiệt độ, độ ẩm có thể thay đổi; mưa lớn xen kẽ với những giai đoạn nắng nóng. Trong khi đó, tại các khu dân cư luôn tồn tại những vật dụng có khả năng chứa nước, tạo điều kiện để muỗi Aedes tiếp tục sinh sản ngay cả khi thời tiết không hoàn toàn giống một mùa mưa điển hình.

Muỗi Aedes cũng không cần nguồn nước lớn để sinh sản. Những vật dụng rất nhỏ như xô, chậu, lọ hoa, khay nước, lốp xe, phế liệu, nắp thùng, bể chứa nước hoặc các vật dụng có khả năng đọng nước đều có thể trở thành nơi phát sinh bọ gậy.

Qua giám sát tại các khu vực có ca bệnh, ổ dịch tại cộng đồng, bọ gậy được phát hiện trong nhiều vật dụng quen thuộc tại hộ gia đình và khu dân cư như thùng phi, lọ hoa, bể nước, chum, xô lau nhà, nắp thùng, phế liệu, chậu cây thủy sinh, bình hoa, dụng cụ cho gia súc, gia cầm uống nước... Điều này cho thấy nguồn phát sinh muỗi vẫn có thể tồn tại ngay trong môi trường sống hằng ngày của người dân.

Hà Nội là đô thị lớn, dân cư đông, tốc độ đô thị hóa nhanh, đồng thời có sự giao lưu, di chuyển dân cư thường xuyên giữa các khu vực. Đây là những yếu tố khiến việc kiểm soát sốt xuất huyết trở nên phức tạp hơn.

Muỗi Aedes có khả năng thích nghi tốt với môi trường sống gần con người. Tại các khu dân cư, nhà trọ, công trình xây dựng, khu vực tập trung phế liệu hoặc những nơi có thói quen tích trữ nước, nếu các dụng cụ chứa nước không được quản lý, xử lý đúng cách thì đều có thể trở thành nơi phát sinh bọ gậy.

Bên cạnh đó, sự di chuyển thường xuyên của người dân giữa các địa phương cũng tạo điều kiện để vi rút Dengue được đưa từ khu vực này sang khu vực khác. Vì vậy, phòng, chống sốt xuất huyết không thể chỉ là trách nhiệm của một hộ gia đình hoặc một địa bàn đã xuất hiện ổ dịch. Mỗi địa phương cần chủ động triển khai các biện pháp phòng bệnh trước khi xuất hiện ca mắc.

Vệ sinh môi trường phải được duy trì thường xuyên, liên tục

Vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy là giải pháp quan trọng trong phòng, chống sốt xuất huyết. Đây là biện pháp tác động trực tiếp vào nguồn phát sinh véc tơ truyền bệnh, có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát nguy cơ lây truyền.

Phun hóa chất diệt muỗi cần thiết trong xử lý ổ dịch theo chỉ định chuyên môn, giúp giảm nhanh mật độ muỗi trưởng thành. Tuy nhiên, nếu các ổ bọ gậy vẫn tồn tại, quần thể muỗi có thể phục hồi và nguy cơ lây truyền bệnh tiếp tục xuất hiện.

Do đó, không thể chỉ trông chờ vào phun hóa chất khi đã xuất hiện ổ dịch. Diệt bọ gậy cần trở thành hoạt động thường xuyên của cộng đồng, không chỉ được thực hiện trong các chiến dịch hoặc khi số ca mắc tăng cao.

Để kiểm soát sốt xuất huyết hiệu quả, chính quyền phường, xã có vai trò quan trọng trong tổ chức các hoạt động phòng, chống dịch tại cộng đồng. Các địa phương cần chủ động giám sát ca bệnh, phát hiện sớm và xử lý kịp thời ổ dịch; tổ chức vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy tại khu dân cư, trường học, công trình xây dựng, khu đất trống và những địa điểm có nguy cơ; đồng thời huy động tổ dân phố, các đoàn thể, cơ quan, đơn vị và người dân cùng tham gia.

Mỗi gia đình thường xuyên kiểm tra, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi; mỗi người dân chủ động bảo vệ bản thân và gia đình.

Đặc biệt, không nên chờ đến khi số ca mắc tăng cao mới triển khai biện pháp phòng bệnh. Nơi nào có nguy cơ, nơi đó cần chủ động xử lý. Khi đã xuất hiện ca bệnh, cần nhanh chóng điều tra véc tơ, xử lý nguồn sinh sản của muỗi và tiếp tục theo dõi nguy cơ phát sinh ca bệnh mới.

Thực tế từ các ổ dịch đang hoạt động cho thấy, ngay cả sau khi xử lý, bọ gậy vẫn có thể tiếp tục được phát hiện nếu việc vệ sinh môi trường, loại bỏ vật chứa nước không được duy trì thường xuyên. Đây cũng là lý do công tác phòng, chống sốt xuất huyết cần được thực hiện liên tục và bền vững.

Phòng sốt xuất huyết không phải là việc quá phức tạp. Điều quan trọng là mỗi người dân hình thành thói quen kiểm tra và xử lý các vật dụng có khả năng chứa nước trong và xung quanh nhà; vệ sinh định kỳ bể, chum, vại, thùng chứa nước; kiểm tra các vị trí dễ đọng nước như ban công, sân thượng, khu vực cây cảnh, nhà kho, công trình xây dựng…

Người dân cần phối hợp với chính quyền và ngành Y tế khi địa phương tổ chức vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy hoặc phun hóa chất diệt muỗi. Đồng thời, chủ động thực hiện các biện pháp phòng muỗi đốt, nhất là vào ban ngày, thời điểm muỗi Aedes thường hoạt động.

Khi có biểu hiện nghi ngờ sốt xuất huyết như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi người, phát ban hoặc các biểu hiện bất thường khác, người dân cần đến cơ sở y tế để được khám và hướng dẫn theo dõi. Không tự ý điều trị hoặc chủ quan khi thấy hết sốt.

Sốt xuất huyết vẫn có mùa cao điểm, nhưng công tác phòng bệnh không thể chỉ thực hiện theo mùa. Diễn biến dịch tại Hà Nội trong năm 2026 cho thấy bệnh vẫn đang lưu hành tại nhiều địa bàn và có xu hướng gia tăng theo chu kỳ; nguy cơ trong thời gian tới cần được nhìn nhận nghiêm túc.

Mỗi địa phương cần chủ động từ sớm; mỗi tổ dân phố, khu dân cư duy trì vệ sinh môi trường; mỗi gia đình thường xuyên kiểm tra, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi; mỗi người dân chủ động bảo vệ bản thân và gia đình.

Phòng sốt xuất huyết hiệu quả không bắt đầu khi đã có nhiều bệnh nhân, mà bắt đầu từ những việc rất đơn giản: một chiếc xô được úp xuống, một lọ hoa được thay nước, một bể nước được đậy kín, một vật phế thải được loại bỏ và một gia đình chủ động kiểm tra nơi ở mỗi tuần.

Không chờ đến mùa dịch mới phòng bệnh. Chủ động vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy quanh năm là cách thiết thực để từng gia đình, từng cộng đồng cùng góp phần kiểm soát dịch bệnh sốt xuất huyết.

CDC Hà Nội