Trong thai kỳ, cơ thể người phụ nữ có nhiều thay đổi về nội tiết và chuyển hóa. Ở một số trường hợp, khả năng sử dụng insulin của cơ thể không đáp ứng đủ nhu cầu, dẫn đến lượng đường trong máu tăng cao và xuất hiện đái tháo đường thai kỳ.

Đái tháo đường thai kỳ có thể không gây ra triệu chứng rõ ràng, nhiều phụ nữ vẫn cảm thấy khỏe mạnh và không nhận thấy dấu hiệu bất thường cho đến khi được xét nghiệm. Vì vậy, không nên chờ đến khi có biểu hiện bất thường mới kiểm tra đường huyết. Sàng lọc đúng thời điểm và thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế là biện pháp quan trọng để phát hiện bệnh sớm.

Đái tháo đường thai kỳ nếu không được phát hiện và kiểm soát tốt có thể làm tăng nguy cơ đối với cả mẹ và thai nhi. Đường huyết tăng kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai, làm tăng nguy cơ thai to, khó sinh và một số biến chứng trong quá trình sinh. Trẻ sau sinh cũng có thể gặp một số vấn đề cần được theo dõi, trong đó có hạ đường huyết.

Đối với người mẹ, đái tháo đường thai kỳ có thể liên quan đến nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật và một số biến chứng sản khoa. Đặc biệt, phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ có nguy cơ cao hơn phát triển đái tháo đường type 2 trong những năm sau đó.

Tuy nhiên, đái tháo đường thai kỳ không đồng nghĩa với việc thai kỳ chắc chắn gặp biến chứng. Khi được phát hiện sớm, theo dõi đầy đủ và kiểm soát đường huyết theo hướng dẫn chuyên môn, thai phụ có thể chủ động giảm thiểu các nguy cơ và duy trì một thai kỳ an toàn hơn.

Theo khuyến cáo, thai phụ nên được sàng lọc đái tháo đường thai kỳ bằng nghiệm pháp dung nạp glucose trong khoảng tuần thai từ 24 - 28. Với những trường hợp có nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá đường huyết sớm hơn ngay từ khi phát hiện mang thai. Việc xét nghiệm cần được thực hiện tại cơ sở y tế và theo đúng hướng dẫn. Thai phụ không nên tự chẩn đoán hoặc tự điều chỉnh chế độ ăn, thuốc điều trị dựa trên một kết quả đường huyết đơn lẻ.

Kiểm soát đường huyết thai kỳ không chỉ dựa vào xét nghiệm mà cần sự phối hợp của nhiều biện pháp chăm sóc sức khỏe. Thai phụ cần duy trì chế độ ăn uống cân đối, đa dạng thực phẩm, bảo đảm các nhóm chất dinh dưỡng cần thiết cho mẹ và thai nhi. Hạn chế các loại thực phẩm, đồ uống chứa nhiều đường, đặc biệt là nước ngọt có đường, bánh kẹo và các sản phẩm nhiều đường bổ sung.

Thay vì tự áp dụng chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt, phụ nữ mang thai nên được tư vấn dinh dưỡng phù hợp với tình trạng sức khỏe, tuổi thai, cân nặng và kết quả đường huyết. Mục tiêu là kiểm soát đường huyết nhưng vẫn bảo đảm đủ năng lượng và chất dinh dưỡng cho sự phát triển của thai nhi.

Bên cạnh chế độ ăn, hoạt động thể chất phù hợp cũng có vai trò quan trọng. Nếu không có chống chỉ định sản khoa, thai phụ có thể duy trì các hình thức vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe và tuổi thai theo hướng dẫn của bác sĩ. Không nên tập luyện quá sức hoặc tự thực hiện các bài tập không phù hợp trong thai kỳ. Một lối sống lành mạnh trước và trong khi mang thai cũng góp phần giảm các yếu tố nguy cơ liên quan đến rối loạn đường huyết.

Khám thai định kỳ là một trong những yếu tố quan trọng giúp theo dõi sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Thông qua các lần khám, nhân viên y tế có thể đánh giá tình trạng sức khỏe của thai phụ, theo dõi sự phát triển của thai, phát hiện các yếu tố nguy cơ và chỉ định những xét nghiệm cần thiết theo từng giai đoạn thai kỳ.

Thai phụ cần tuân thủ lịch khám, thực hiện đầy đủ các xét nghiệm được chỉ định và thông báo cho nhân viên y tế về tiền sử bệnh, tình trạng sức khỏe cũng như những bất thường xuất hiện trong thai kỳ. Những phụ nữ có các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, từng mắc đái tháo đường thai kỳ, tiền sử gia đình có người mắc đái tháo đường hoặc từng sinh con có cân nặng lớn cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ và hướng dẫn sàng lọc phù hợp.

Việc kiểm soát đường huyết không kết thúc khi em bé chào đời, ở nhiều phụ nữ, đường huyết có thể trở về mức bình thường sau sinh. Tuy nhiên, tiền sử đái tháo đường thai kỳ là một dấu hiệu cảnh báo nguy cơ rối loạn đường huyết trong tương lai. Vì vậy, phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ cần tiếp tục được theo dõi sau sinh.

Theo hướng dẫn của nhân viên y tế, việc kiểm tra đường huyết sau sinh thường được thực hiện trong khoảng từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 12. Kết quả đánh giá sẽ giúp xác định tình trạng đường huyết và có kế hoạch theo dõi, chăm sóc tiếp theo. Về lâu dài, phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ cần duy trì chế độ ăn uống hợp lý, hoạt động thể chất phù hợp, kiểm soát cân nặng và thực hiện tầm soát đường huyết định kỳ theo tư vấn của nhân viên y tế. Đây cũng là cơ hội để người mẹ chủ động bảo vệ sức khỏe của chính mình, thay vì chỉ quan tâm đến sức khỏe trong thời gian mang thai.

Làm mẹ an toàn không chỉ phụ thuộc vào người phụ nữ mà cần sự đồng hành của gia đình, cộng đồng và hệ thống y tế. Người chồng và các thành viên trong gia đình có thể hỗ trợ thai phụ duy trì chế độ ăn uống hợp lý, vận động phù hợp, thực hiện đúng lịch khám và động viên người mẹ tuân thủ các hướng dẫn của nhân viên y tế.

Các cơ sở y tế cần tiếp tục cung cấp thông tin chính xác, dễ hiểu, giúp phụ nữ mang thai nhận biết các yếu tố nguy cơ, chủ động sàng lọc và thực hiện các biện pháp kiểm soát đường huyết phù hợp. Phát hiện sớm, kiểm soát tốt, theo dõi đầy đủ sau sinh là những bước quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe của người mẹ, hỗ trợ thai nhi phát triển khỏe mạnh và góp phần tạo nền tảng cho một hành trình làm mẹ an toàn hơn.

CDC Hà Nội