Giai đoạn đầu năm học cũng là thời điểm các bệnh truyền nhiễm ở trẻ nhỏ được phụ huynh đặc biệt quan tâm. Sau thời gian nghỉ hè, trẻ quay lại trường, tiếp xúc với nhiều bạn cùng lớp và sinh hoạt trong không gian tập trung. Đây là điều kiện thuận lợi để các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, tiếp xúc và đường tiêu hóa lan truyền, trong đó có bệnh tay chân miệng.

Từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố Hà Nội ghi nhận 5.727 trường hợp mắc tay chân miệng, không ghi nhận trường hợp tử vong, bệnh nhân ghi nhận tại 126 phường, xã.

Đáng chú ý, trẻ dưới 5 tuổi vẫn là nhóm mắc bệnh chủ yếu, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi. Đây cũng là nhóm tuổi thường xuyên sinh hoạt tại nhà trẻ, trường mầm non, nơi trẻ có nhiều hoạt động tiếp xúc trực tiếp với nhau.

Tại các cơ sở khám chữa bệnh, số trẻ đến khám và điều trị tay chân miệng cũng có xu hướng tăng. Phần lớn trẻ mắc bệnh ở mức độ nhẹ và có thể được chăm sóc, theo dõi tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tuy nhiên, diễn biến của bệnh không phải lúc nào cũng giống nhau, một số trẻ có thể xuất hiện các biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các loại vi rút đường ruột gây ra. Bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ và có khả năng lây lan nhanh trong môi trường tập trung đông người. Các biểu hiện thường gặp gồm sốt, tổn thương ở miệng và xuất hiện các nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân..., trẻ có thể đau miệng, khó ăn, khó uống do các vết loét trong khoang miệng.

Ở nhiều trường hợp, các triệu chứng tương đối nhẹ và trẻ hồi phục sau một thời gian. Tuy nhiên, điều khiến bệnh tay chân miệng cần được quan tâm là tình trạng của trẻ có thể thay đổi trong quá trình mắc bệnh. Một trẻ ban đầu chỉ sốt nhẹ, có tổn thương ở miệng và da nhưng sau đó có thể xuất hiện những biểu hiện bất thường cần được khám lại.

Trong thực tế khám chữa bệnh, một số trẻ được đưa đến bệnh viện khi đã xuất hiện các dấu hiệu cần theo dõi nguy cơ biến chứng. Có trường hợp trẻ nhỏ sau khi sốt và xuất hiện các tổn thương đặc trưng của tay chân miệng bắt đầu quấy khóc, ngủ không yên và giật mình. Một số trẻ khác sốt cao liên tục, đáp ứng kém với thuốc hạ sốt, ăn uống giảm và xuất hiện tình trạng giật mình khi theo dõi tại nhà.

Những biểu hiện này cho thấy cha mẹ cần quan sát trẻ trong suốt quá trình mắc bệnh, thay vì chỉ tập trung điều trị các tổn thương ngoài da hoặc vết loét trong miệng.

Theo khuyến cáo của các bác sĩ, trẻ sốt cao từ 39 độ C trở lên, kéo dài hơn 2 ngày và đáp ứng kém với thuốc hạ sốt cần được đưa đi khám. Giật mình chới với từng cơn, đặc biệt xuất hiện nhiều khi trẻ bắt đầu ngủ hoặc khi nằm ngửa, cũng là dấu hiệu cần lưu ý. Bên cạnh đó, tình trạng run chi, tay chân yếu hoặc đi lại loạng choạng ở trẻ đã biết đi cũng cần được theo dõi.

Cha mẹ không nên chờ đến khi trẻ xuất hiện các biểu hiện rất nặng mới đưa đi bệnh viện. Khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm giúp bác sĩ đánh giá đúng tình trạng bệnh và có phương án theo dõi, điều trị phù hợp.

Một trong những sai lầm có thể gặp trong quá trình chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng là quá lo lắng dẫn đến kiêng khem không cần thiết hoặc tự ý sử dụng thuốc. Khi trẻ mắc bệnh, cha mẹ vẫn cần vệ sinh cơ thể cho trẻ hàng ngày. Việc tắm rửa đúng cách không khiến bệnh lan rộng. Ngược lại, giữ vệ sinh da giúp hạn chế nguy cơ nhiễm trùng thứ phát tại các tổn thương.

Các nốt phỏng trên da cũng không nên tự ý chọc vỡ, cha mẹ không nên tự bôi các loại thuốc, đắp lá hoặc sử dụng các sản phẩm không rõ thành phần lên vùng da tổn thương. Những cách xử trí này không những không giúp bệnh nhanh khỏi mà còn có thể làm tổn thương da, tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Tương tự, cha mẹ không nên tự ý sử dụng kháng sinh cho trẻ, tay chân miệng do vi rút gây ra nên kháng sinh không có tác dụng điều trị nguyên nhân gây bệnh. Thuốc chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ trong những trường hợp có nhiễm khuẩn hoặc tình trạng bệnh lý khác cần điều trị.

Đối với người lớn vẫn có thể nhiễm vi rút và trong một số trường hợp có thể không biểu hiện bệnh rõ ràng. Vì vậy, người chăm sóc trẻ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn nguồn lây. Vi rút có thể lây truyền thông qua dịch tiết đường hô hấp, nước bọt, dịch từ các nốt phỏng và đặc biệt là phân của người bệnh. Các vật dụng và bề mặt thường xuyên được trẻ chạm vào cũng có thể trở thành nguồn lây nếu không được vệ sinh.

Trong gia đình có trẻ mắc bệnh, cha mẹ và người chăm sóc cần tăng cường vệ sinh tay bằng xà phòng và nước sạch. Đặc biệt, cần rửa tay trước khi chuẩn bị thức ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi chăm sóc trẻ và sau khi thay tã hoặc làm vệ sinh cho trẻ.

Đồ chơi, dụng cụ ăn uống, tay nắm cửa, mặt bàn và những vật dụng trẻ thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh thường xuyên. Không nên để trẻ mắc bệnh dùng chung đồ dùng cá nhân với các trẻ khác.

Môi trường trường học, đặc biệt là các lớp mầm non, có nhiều trẻ sinh hoạt trong cùng một không gian. Trẻ nhỏ cũng chưa hình thành đầy đủ thói quen vệ sinh cá nhân, thường xuyên đưa tay lên miệng, cầm nắm đồ chơi và tiếp xúc gần với bạn bè. Vì vậy, nếu không thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh, vi rút có thể lây lan nhanh.

Gia đình và nhà trường cần phối hợp để phát hiện sớm những trẻ có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh. Khi trẻ có sốt, loét miệng, phát ban hoặc xuất hiện các nốt phỏng, cha mẹ cần cho trẻ nghỉ học và đưa trẻ đi khám khi cần thiết, đồng thời thông báo cho nhà trường để thực hiện các biện pháp vệ sinh, theo dõi sức khỏe những trẻ có tiếp xúc.

Việc cho trẻ mắc bệnh tiếp tục đến trường không chỉ ảnh hưởng đến quá trình hồi phục của chính trẻ mà còn làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho những trẻ khác.

Trong lớp học, giáo viên và nhân viên chăm sóc trẻ cần duy trì vệ sinh tay, vệ sinh đồ chơi, dụng cụ và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc. Các khu vực sinh hoạt chung cần được làm sạch thường xuyên, nhất là khi có trẻ mắc bệnh. Đây là những biện pháp đơn giản nhưng có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế sự lây lan của tay chân miệng.

Tay chân miệng không chỉ do một loại vi rút gây ra mà có thể do nhiều vi rút thuộc nhóm Enterovirus gây bệnh, như Coxsackievirus, EV71. Sau mỗi lần mắc, cơ thể chủ yếu tạo kháng thể đối với chủng vi rút đã gây bệnh. Vì vậy, trẻ vẫn có thể mắc bệnh khi nhiễm một chủng virus khác. Do đó, cha mẹ không nên chủ quan với trẻ từng mắc bệnh. Việc duy trì vệ sinh tay, vệ sinh môi trường, đồ chơi và các vật dụng thường xuyên tiếp xúc vẫn cần được thực hiện thường xuyên.

Nhận biết sớm triệu chứng, theo dõi sát diễn biến, chăm sóc đúng cách và đưa trẻ đi khám kịp thời khi có dấu hiệu nghi ngờ là những biện pháp thiết thực giúp hạn chế biến chứng, bảo vệ sức khỏe của trẻ và phòng tránh lây lan bệnh trong cộng đồng.

CDC Hà Nội