Ngày 18/10 hằng năm được Hiệp hội Mãn kinh Thế giới lựa chọn là Ngày Mãn kinh Thế giới, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về những thay đổi mà phụ nữ trải qua trong giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh; đồng thời thúc đẩy sự quan tâm của gia đình, cộng đồng và ngành y tế đối với sức khỏe phụ nữ trung niên. Nội dung truyền thông của ngành y tế trong những năm gần đây cũng hướng tới việc giúp phụ nữ hiểu đúng về mãn kinh, thay vì coi đây đơn thuần là một giai đoạn phải “chịu đựng”.

Năm 2026, Ngày Mãn kinh Thế giới lấy chủ đề “Đau mạn tính ở tuổi trung niên”, cùng thông điệp hành động “Từ nhận thức đến chăm sóc dựa trên bằng chứng”. Đây là vấn đề đáng được quan tâm bởi trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, phụ nữ có thể đồng thời đối mặt với nhiều thay đổi về thể chất và tâm lý. Có người thường xuyên đau mỏi vai gáy, đau lưng, đau các khớp; người khác lại xuất hiện đau đầu, mất ngủ, mệt mỏi kéo dài. Không ít trường hợp cho rằng đó là biểu hiện bình thường của tuổi tác nên cố gắng chịu đựng, chỉ đi khám khi cơn đau đã ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt.

Theo tài liệu truyền thông của Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, mãn kinh là giai đoạn không sinh sản trong cuộc đời người phụ nữ, là tình trạng hết hẳn kinh nguyệt do sự suy giảm sinh lý, tự nhiên và không hồi phục của hoạt động buồng trứng. Trước khi kết thúc giai đoạn sinh sản (chu kỳ kinh cuối cùng), người phụ nữ thường trải qua thời kỳ tiền mãn kinh. Tuổi mãn kinh có sự khác nhau giữa từng người và từng quốc gia; tại Việt Nam, tuổi mãn kinh trung bình khoảng 48 - 50 tuổi.

Dù là một quá trình sinh lý tự nhiên, mãn kinh không phải lúc nào cũng diễn ra nhẹ nhàng. Sự thay đổi nội tiết có thể tác động tới nhiều cơ quan trong cơ thể, từ hệ cơ xương khớp, tim mạch đến giấc ngủ, tâm trạng và đời sống sinh hoạt. Đây cũng là lý do việc chăm sóc sức khỏe phụ nữ ở tuổi trung niên cần được nhìn nhận một cách toàn diện hơn.

Bác sĩ Lê Huy Tuấn - Trưởng khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội cho rằng một trong những điều quan trọng nhất là phụ nữ cần thay đổi cách nhìn về các cơn đau kéo dài trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh.

Không nên mặc định rằng đau nhức kéo dài là chuyện bình thường của tuổi tác. Khi một phụ nữ xuất hiện các biểu hiện đau kéo dài, đặc biệt nếu tình trạng này diễn ra liên tục cần được thăm khám để tìm nguyên nhân. Có thể cơn đau liên quan đến thay đổi nội tiết, loãng xương, thoái hóa khớp, bệnh lý thần kinh, nhưng cũng có trường hợp liên quan đến các yếu tố tâm lý, căng thẳng hoặc rối loạn giấc ngủ. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn cách xử trí phù hợp, thay vì tự mua thuốc giảm đau hoặc cố gắng chịu đựng.

“Điều quan trọng là người phụ nữ cần nói ra những triệu chứng mình đang gặp phải. Đau kéo dài không nên bị xem nhẹ, nhưng cũng không nên vì lo lắng mà tự điều trị. Khi được thăm khám và đánh giá đầy đủ, bác sĩ có thể xác định nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng và lựa chọn phương pháp chăm sóc, điều trị phù hợp với từng người.” - bác sĩ Tuấn chia sẻ.

Trong thực tế, đau mạn tính ở phụ nữ trung niên có thể biểu hiện khá đa dạng. Một số người thường xuyên đau mỏi lưng, đầu gối, vai gáy; cảm giác đau có thể tăng lên sau một ngày làm việc hoặc khi thời tiết thay đổi. Một số khác có những cơn đau đầu, đau cơ, cảm giác toàn thân mệt mỏi, thiếu năng lượng.

Điều đáng lưu ý là cơn đau có thể tạo thành một vòng luẩn quẩn. Đau khiến người bệnh khó ngủ; mất ngủ lại khiến cơ thể mệt mỏi và khả năng chịu đau giảm xuống. Khi thường xuyên căng thẳng, lo lắng hoặc có tâm trạng buồn bực, cảm nhận về cơn đau cũng có thể trở nên rõ rệt hơn.

Những yếu tố như căng thẳng, mất ngủ và trầm cảm có thể làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của các cơn đau mạn tính. Vì vậy, chăm sóc người phụ nữ trong giai đoạn này không thể chỉ tập trung vào một vị trí đau mà cần quan tâm cả sức khỏe thể chất, giấc ngủ và tinh thần.

Bác sĩ Tuấn cho biết, khi tư vấn cho phụ nữ tuổi trung niên, cán bộ y tế cần quan tâm đến toàn bộ quá trình thay đổi sức khỏe của người bệnh. Có những trường hợp người phụ nữ đến khám vì đau khớp nhưng khi trao đổi kỹ mới phát hiện họ đã mất ngủ nhiều tháng, thường xuyên căng thẳng hoặc có những thay đổi khác liên quan đến giai đoạn tiền mãn kinh. Nếu chỉ tập trung vào việc giảm đau mà bỏ qua những yếu tố đi kèm thì hiệu quả chăm sóc sẽ không toàn diện.

Theo đó, tiếp cận đau mạn tính ở phụ nữ trung niên cần có sự phối hợp giữa nhiều chuyên khoa khi cần thiết, như sản phụ khoa, cơ xương khớp, thần kinh, phục hồi chức năng và các lĩnh vực liên quan. Mục tiêu không chỉ là giảm đau trước mắt mà còn giúp người bệnh duy trì khả năng vận động, cải thiện giấc ngủ và chất lượng cuộc sống.

Một trong những vấn đề thường gặp là phụ nữ có xu hướng ưu tiên công việc, chăm sóc gia đình và những người xung quanh, trong khi các triệu chứng của bản thân lại bị đặt xuống sau cùng. Đến khi cơn đau ảnh hưởng tới việc đi lại, làm việc hoặc giấc ngủ, họ mới tìm đến cơ sở y tế.

“Phụ nữ thường rất giỏi chịu đựng. Nhưng chịu đựng không đồng nghĩa với việc cơ thể đang khỏe mạnh. Nếu đau kéo dài, đau tái diễn hoặc cơn đau làm thay đổi sinh hoạt, giấc ngủ thì nên đi khám để tìm nguyên nhân.” - bác sĩ Tuấn khuyến cáo.

Đặc biệt, phụ nữ không nên tự ý sử dụng thuốc giảm đau kéo dài. Việc lựa chọn thuốc cần căn cứ vào nguyên nhân gây đau, tuổi, bệnh lý nền và các thuốc đang sử dụng. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị nội tiết đối với những phụ nữ phù hợp, nhưng đây không phải là phương pháp có thể áp dụng tùy tiện cho tất cả mọi người.

Bên cạnh điều trị y khoa, thay đổi lối sống cũng đóng vai trò quan trọng. Phụ nữ tuổi trung niên nên duy trì vận động thể lực phù hợp, chẳng hạn đi bộ, tập yoga, bơi hoặc các bài tập tăng cường sức mạnh và độ dẻo dai. Vận động đều đặn giúp duy trì sức khỏe cơ xương khớp, hạn chế tình trạng ít vận động do sợ đau.

Chế độ dinh dưỡng cũng cần được quan tâm. Bữa ăn nên đa dạng, bảo đảm đủ chất đạm, vitamin và khoáng chất; chú ý nguồn thực phẩm giàu canxi và vitamin D để hỗ trợ sức khỏe xương. Thay vì tìm đến các loại thực phẩm bổ sung một cách tùy tiện, phụ nữ nên trao đổi với bác sĩ nếu có nhu cầu bổ sung vi chất, nhất là khi đang điều trị bệnh hoặc sử dụng nhiều loại thuốc.

Một giấc ngủ tốt cũng là liều thuốc quan trọng đối với người thường xuyên đau. Cố gắng duy trì thời gian ngủ ổn định, hạn chế các yếu tố gây mất ngủ và tạo môi trường nghỉ ngơi thoải mái. Khi có biểu hiện mất ngủ kéo dài, lo âu hoặc tâm trạng thay đổi rõ rệt, người bệnh cũng nên chia sẻ với bác sĩ thay vì cho rằng đó chỉ là vấn đề tuổi tác.

Mãn kinh không chỉ là câu chuyện riêng của người phụ nữ. Những thay đổi về thể chất, tâm lý và các cơn đau kéo dài có thể khiến phụ nữ dễ cáu gắt, mệt mỏi hoặc giảm hứng thú với những hoạt động vốn quen thuộc. Nếu người thân không hiểu, những thay đổi này đôi khi lại trở thành nguyên nhân gây thêm căng thẳng trong gia đình.

Theo bác sĩ Lê Huy Tuấn, sự đồng hành của gia đình có ý nghĩa rất lớn. Người thân không nhất thiết phải làm những điều quá lớn lao, đôi khi chỉ cần lắng nghe, chia sẻ và giảm bớt áp lực công việc gia đình khi người phụ nữ đang mệt hoặc đau cũng đã là một sự hỗ trợ thiết thực.

“Phụ nữ ở tuổi trung niên vẫn là những người đang làm việc, chăm sóc con cái, cha mẹ và tham gia rất nhiều công việc xã hội. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe cho họ cũng chính là góp phần duy trì sức khỏe của cả gia đình. Khi có sự chia sẻ từ người thân, người phụ nữ sẽ dễ dàng hơn trong việc dành thời gian cho bản thân và chủ động đi thăm khám khi cần.” - bác sĩ Tuấn chia sẻ

Hưởng ứng Ngày Mãn kinh Thế giới năm 2026, Cục Bà mẹ và Trẻ em cũng đề nghị các địa phương, cơ sở y tế tăng cường truyền thông, tư vấn và cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh; lồng ghép nội dung về mãn kinh và đau mạn tính vào các chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, chăm sóc người cao tuổi và phòng, chống bệnh không lây nhiễm. Đồng thời, ngành y tế khuyến khích áp dụng mô hình tiếp cận đa ngành trong chẩn đoán, tư vấn và điều trị cho người bệnh.

Với phụ nữ, thông điệp quan trọng nhất là không nên coi những cơn đau kéo dài như một điều tất yếu phải chấp nhận khi bước vào tuổi trung niên. Mãn kinh là một giai đoạn tự nhiên, nhưng cách mỗi người chăm sóc sức khỏe trong giai đoạn này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến những năm tháng sau đó.

Chủ động theo dõi cơ thể, nói với bác sĩ về những triệu chứng bất thường, duy trì vận động, ăn uống hợp lý, ngủ đủ và giữ tinh thần ổn định là những việc có thể bắt đầu từ hôm nay. Khi cần điều trị, hãy lựa chọn phương pháp phù hợp dựa trên thăm khám và tư vấn chuyên môn, thay vì tự tìm cách xử lý theo kinh nghiệm truyền miệng.

Như thông điệp của Ngày Mãn kinh Thế giới năm 2026, hành trình chăm sóc sức khỏe phụ nữ cần bắt đầu từ nhận thức và được tiếp nối bằng những lựa chọn dựa trên bằng chứng khoa học. Để những năm tháng trung niên không chỉ là thời điểm người phụ nữ phải thích nghi với những thay đổi của cơ thể, mà còn là giai đoạn họ tiếp tục sống khỏe, làm việc, chăm sóc gia đình và tận hưởng cuộc sống theo cách chủ động hơn.

CDC Hà Nội