Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis (não mô cầu) gây ra. Vi khuẩn thường cư trú ở vùng mũi, họng của người và có thể tồn tại mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, vi khuẩn xâm nhập vào máu hoặc màng não, gây bệnh xâm lấn nghiêm trọng. Có nhiều nhóm huyết thanh não mô cầu; trong đó các nhóm A, B, C, W và Y là những nhóm gây phần lớn các ca bệnh xâm lấn trên thế giới. Bệnh có thể xuất hiện rải rác hoặc thành ổ dịch, đặc biệt tại môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại và hộ gia đình.
Theo thông tin từ Viện Pasteur TP.HCM, từ đầu năm đến ngày 17/10/2026, khu vực phía Nam ghi nhận 42 ca bệnh, trong đó 7 trường hợp tử vong; khoảng 94% trường hợp nhiễm thuộc nhóm huyết thanh B. Một số ổ dịch được ghi nhận tại trường học và cơ sở tập trung. Những số liệu này cho thấy bệnh vẫn là mối đe dọa đáng lưu ý, nhất là khi có thể diễn biến nặng chỉ trong thời gian ngắn.
Tại Hà Nội, từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố ghi nhận 2 ca bệnh rải rác, không có trường hợp tử vong. Ngành Y tế đã kịp thời triển khai các biện pháp phòng, chống dịch, giám sát và xử lý các yếu tố nguy cơ, không để ghi nhận ca bệnh thứ phát. Tuy nhiên, người dân không nên chủ quan vì bệnh vẫn có khả năng xuất hiện ở bất kỳ địa bàn hay thời gian nào.
Não mô cầu lây chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp và dịch tiết mũi, họng khi tiếp xúc gần, kéo dài với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh. Các hành vi như ho, hắt hơi, hôn, dùng chung đồ dùng có dính dịch tiết hoặc sinh hoạt trong không gian đông đúc, thông khí lưu thông kém có thể làm tăng nguy cơ lây truyền. Không phải ai mang vi khuẩn cũng phát bệnh. Tuy nhiên, người mang vi khuẩn vẫn có thể truyền vi khuẩn cho người khác. Trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể, người suy giảm miễn dịch hoặc đã phẫu thuật cắt lách có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Thời gian ủ bệnh thường từ 2-10 ngày, phổ biến khoảng 3-4 ngày. Bệnh có thể khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh, vì vậy không nên chờ triệu chứng xuất hiện đầy đủ mới đi khám.
Triệu chứng ban đầu có thể không đặc hiệu, dễ nhầm với cảm cúm hoặc các bệnh nhiễm trùng thông thường, gồm: Sốt đột ngột, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn hoặc nôn, đau cơ, khó chịu. Trẻ nhỏ có thể quấy khóc bất thường, bỏ bú, li bì hoặc khó đánh thức.
Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện cứng cổ, sợ ánh sáng, rối loạn ý thức, co giật hoặc ban xuất huyết trên da. Ban có thể là các chấm đỏ tím, không mất màu khi ấn; tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xuất hiện ban xuất huyết. Nếu có sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, lơ mơ, co giật, ban xuất huyết hoặc tình trạng xấu đi nhanh, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Không chờ xuất hiện ban mới đi khám và không tự điều trị tại nhà.
Bệnh não mô cầu có thể điều trị bằng kháng sinh và các biện pháp hồi sức phù hợp. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện, chẩn đoán và can thiệp sớm. Người bệnh sống sót vẫn có thể gặp di chứng như giảm thính lực, tổn thương thần kinh, sẹo trên da hoặc tổn thương các cơ quan nội tạng.
Tiêm chủng là biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh do các nhóm não mô cầu có trong vắc xin. Hiện có các loại vắc xin phòng nhóm B và vắc xin phối hợp phòng các nhóm A, C, W, Y. Vắc xin phòng một nhóm huyết thanh không đồng nghĩa với việc bảo vệ trước tất cả các nhóm còn lại. Người dân nên trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng dịch vụ để lựa chọn loại vắc xin, độ tuổi và lịch tiêm phù hợp với tình trạng sức khỏe, nguy cơ phơi nhiễm và hướng dẫn chuyên môn hiện hành.
Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống: Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng; che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi; không dùng chung cốc, chai nước, dụng cụ ăn uống và đồ dùng cá nhân có nguy cơ dính dịch tiết. Giữ nơi ở, lớp học và nơi làm việc thông thoáng, sạch sẽ; hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nhiễm trùng đường hô hấp.
Xử trí đúng khi có tiếp xúc gần với người bệnh: Người sống cùng nhà, tiếp xúc gần hoặc thuộc nhóm có nguy cơ phơi nhiễm cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn. Một số trường hợp tiếp xúc gần có thể được chỉ định dùng kháng sinh dự phòng càng sớm càng tốt. Không tự mua kháng sinh sử dụng hoặc tự quyết định ngừng dự phòng.
Chủ động theo dõi sức khỏe: Khi có dấu hiệu nghi ngờ, đặc biệt là sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, li bì hoặc ban xuất huyết, cần đi khám ngay. Với trẻ nhỏ, cha mẹ cần chú ý các biểu hiện như bỏ bú, quấy khóc khác thường, li bì hoặc khó đánh thức.
Bệnh do não mô cầu nguy hiểm nhưng có thể giảm thiểu nguy cơ nhờ tiêm chủng, vệ sinh cá nhân, phát hiện sớm và xử trí đúng các trường hợp tiếp xúc gần. Mỗi người dân cần chủ động bảo vệ bản thân, gia đình; đồng thời phối hợp với ngành Y tế trong giám sát, phòng chống dịch.
CDC Hà Nội