Tăng huyết áp được chia làm hai thể: tăng huyết áp tiên phát (tăng huyết áp vô căn) và tăng huyết áp thứ phát (tăng huyết áp có nguyên nhân). Tăng huyết áp vô căn là thể tăng huyết áp thường gặp nhất, chiếm 90% và không xác định được nguyên nhân gây tăng huyết áp.

Tăng huyết áp thường không có triệu chứng gì đặc biệt trong một thời gian dài. Đôi khi người bệnh có thể thấy đau đầu, đau ngực, khó thở khi có cơn tăng huyết áp. Hoặc những triệu chứng của tổn thương cơ quan đích: nhìn mờ, đau ngực dữ dội, liệt nửa người (đột quỵ não)… nhưng khi có những triệu chứng này tiên lượng thường không tốt.

Đối tượng nguy cơ bệnh tăng huyết áp bao gồm: nam giới, phụ nữ mãn kinh, tiền sử gia đình có người tăng huyết áp, béo phì, thừa cân, lối sống ít hoạt động thể lực, hút thuốc lá, chế độ ăn nhiều muối, ăn mặn, stress và căng thẳng tâm lý, uống nhiều rượu, bia, bệnh thận mạn, đái tháo đường…

Điều đáng lưu ý là ngay cả khi cảm thấy khỏe mạnh, người bệnh vẫn có thể có huyết áp cao. Vì vậy, đo huyết áp thường xuyên, dùng thuốc đúng chỉ định và duy trì lối sống lành mạnh chính là những bước quan trọng để phòng ngừa biến chứng.

Theo các bác sĩ Bệnh viện Thanh Nhàn, 5 nguyên tắc giúp kiểm soát huyết áp hiệu quả gồm:

(1) Theo dõi huyết áp đúng cách: Đo huyết áp đều đặn theo hướng dẫn của nhân viên y tế, vào thời điểm phù hợp. Nghỉ yên ít nhất 5 phút trước khi đo, ngồi đúng tư thế, không nói chuyện trong lúc đo. Ghi lại kết quả để theo dõi diễn biến huyết áp và cung cấp cho bác sĩ khi tái khám.

(2) Uống thuốc đều đặn, không tự ý ngừng thuốc: Dùng thuốc đúng loại, đúng liều và đúng thời điểm theo đơn. Không tự ý bỏ thuốc, tăng hoặc giảm liều ngay cả khi huyết áp đã trở về mức mục tiêu. Nếu quên liều hoặc gặp tác dụng không mong muốn, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn phù hợp.

(3) Ăn uống lành mạnh, giảm muối: Hạn chế muối, nước mắm, nước tương và thực phẩm chế biến sẵn. Tăng cường rau xanh, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm ít chất béo bão hòa. Hạn chế đồ chiên rán, mỡ động vật, rượu bia; không hút thuốc lá.

(4) Vận động thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý: Ưu tiên đi bộ, đạp xe hoặc các bài tập phù hợp với thể trạng. Nếu sức khỏe cho phép, hướng tới ít nhất 150 phút vận động thể lực cường độ vừa mỗi tuần. Tăng cường vận động từ từ, tránh gắng sức quá mức và thực hiện theo hướng dẫn y tế nếu có bệnh lý kèm theo.

(5) Tái khám định kỳ, kiểm soát các yếu tố nguy cơ: Tuân thủ lịch hẹn và mục tiêu huyết áp do bác sĩ xác định. Kiểm soát đường huyết, mỡ máu, cân nặng và các bệnh lý đi kèm. Không tự điều chỉnh phác đồ điều trị chỉ dựa trên một vài lần đo huyết áp tại nhà.

Chú ý gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như đau hoặc bóp nghẹt ngực; khó thở đột ngột; méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, nói ngọng; đau đầu dữ dội đột ngột, rối loạn ý thức hoặc ngất.

Đặc biệt, nếu huyết áp đo được từ 180/120 mmHg trở lên, hãy nghỉ yên và đo lại sau ít nhất 1 phút. Nếu chỉ số vẫn cao, cần liên hệ nhân viên y tế ngay để được hướng dẫn; nếu kèm đau ngực, khó thở, yếu liệt hoặc rối loạn ý thức, cần gọi cấp cứu ngay. Không tự ý uống thêm thuốc để hạ huyết áp thật nhanh.

Đừng chờ đến khi có biến chứng mới quan tâm đến huyết áp. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ mỗi ngày: đo huyết áp, uống thuốc đúng chỉ định, ăn uống khoa học, vận động hợp lý và tái khám đúng hẹn.

CDC Hà Nội