Dinh dưỡng hợp lý không chỉ giúp cơ thể phát triển khỏe mạnh mà còn góp phần phòng ngừa suy dinh dưỡng, thừa cân, béo phì và các bệnh mạn tính không lây nhiễm. Đối với người mắc bệnh, chế độ dinh dưỡng phù hợp còn hỗ trợ quá trình điều trị, phục hồi sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống. Từ việc lựa chọn thực phẩm hằng ngày đến duy trì thói quen vận động thể lực, mỗi người đều có thể chủ động bảo vệ sức khỏe, phòng bệnh từ sớm và nâng cao thể trạng ngay từ những bữa ăn thường ngày.

Dinh dưỡng hợp lý, chủ động phòng bệnh từ mỗi bữa ăn

Bữa ăn đủ chất dinh dưỡng, cân đối và đa dạng thực phẩm là nền tảng cho sự phát triển thể chất, trí tuệ và duy trì sức khỏe. Tuy nhiên, trong nhịp sống hiện đại, thói quen ăn uống thiếu khoa học, sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, đồ uống có đường cùng lối sống ít vận động đang trở thành những yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe ở nhiều nhóm tuổi.

Khi khẩu phần ăn mất cân đối kéo dài có thể dẫn đến thiếu hụt vi chất, suy dinh dưỡng hoặc ngược lại là thừa năng lượng, tăng cân quá mức. Cả hai tình trạng đều có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Ở trẻ em, dinh dưỡng có ý nghĩa đặc biệt trong những năm đầu đời, khi cơ thể và não bộ phát triển nhanh chóng. Thiếu dinh dưỡng kéo dài có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng chiều cao, cân nặng, khả năng miễn dịch và sự phát triển toàn diện. Trong khi đó, việc tiêu thụ quá nhiều năng lượng, thường xuyên ăn đồ ngọt, thực phẩm giàu chất béo nhưng ít vận động có thể làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Đối với người trưởng thành, chế độ ăn nhiều muối, đường, chất béo bão hòa, kết hợp với ít vận động và tăng cân quá mức, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch. Đáng lưu ý, những nguy cơ này có thể tích lũy trong nhiều năm mà không gây ra triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu.

Với người cao tuổi, tình trạng ăn uống kém, thiếu hụt protein và các vi chất cần thiết có thể dẫn đến suy giảm khối cơ, giảm sức mạnh thể chất, tăng nguy cơ té ngã...

Nhằm đảm bảo dinh dưỡng, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng, thừa cân, béo phì và góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, Hà Nội đã triển khai kế hoạch thực hiện Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2026–2030 trên địa bàn thành phố tập trung vào bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm thúc đẩy chế độ ăn đa dạng, hợp lý cho mọi lứa tuổi; cải thiện tình trạng dinh dưỡng bà mẹ và trẻ em, giảm suy dinh dưỡng, góp phần nâng cao tầm vóc thanh thiếu niên; kiểm soát thừa cân, béo phì, dự phòng các bệnh mạn tính không lây nhiễm và yếu tố nguy cơ liên quan; duy trì bổ sung vi chất dinh dưỡng cho trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ.

Ngành Y tế Hà Nội tiếp tục củng cố hệ thống giám sát dinh dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ y tế, đẩy mạnh truyền thông và tư vấn dinh dưỡng tại cộng đồng. Các hoạt động chăm sóc dinh dưỡng bà mẹ, trẻ em, phòng chống thiếu vi chất, cải thiện dinh dưỡng học đường và kiểm soát thừa cân, béo phì được triển khai phù hợp với đặc điểm từng nhóm đối tượng và địa bàn dân cư.

Các hoạt động cải thiện dinh dưỡng cộng đồng được ngành Y tế Hà Nội chú trọng triển khai với nhiều hoạt động thiết thực. Là đơn vị thường trực, tham mưu cho Sở Y tế Hà Nội trong lĩnh vực cải thiện dinh dưỡng cộng đồng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố (CDC) Hà Nội phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức nhiều hoạt động chuyên môn, truyền thông và tập huấn nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi dinh dưỡng trong nhân dân.

Từ đầu năm 2026, CDC Hà Nội tổ chức các lớp tập huấn, truyền thông về dinh dưỡng cho học sinh, phụ huynh; duy trì mô hình can thiệp phòng, chống thừa cân, béo phì tại ba trường tiểu học Nguyễn Du, Lê Lợi và La Thành; đồng thời tổ chức điều tra, đánh giá tình trạng dinh dưỡng của bà mẹ và trẻ dưới 5 tuổi tại 126 xã, phường. Các hoạt động tập trung vào những kiến thức thiết thực như chăm sóc dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai và bà mẹ cho con bú, lợi ích của nuôi con bằng sữa mẹ, thời điểm cho trẻ ăn bổ sung, phòng chống thiếu vi chất và chăm sóc dinh dưỡng khi trẻ mắc bệnh. Qua đó, phụ huynh và người chăm sóc trẻ được hướng dẫn cách xây dựng khẩu phần phù hợp, theo dõi tăng trưởng và nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường về dinh dưỡng.

Trong chiến dịch bổ sung vitamin A đợt 1 năm 2026, trên 99% trẻ từ 6 đến dưới 36 tháng tuổi trên địa bàn thành phố được uống bổ sung vitamin A.

Đặc biệt, trong chiến dịch bổ sung vitamin A đợt 1 năm 2026, trên 99% trẻ từ 6 đến dưới 36 tháng tuổi trên địa bàn thành phố được uống bổ sung vitamin A. Hoạt động kết hợp cân, đo đánh giá tình trạng dinh dưỡng giúp ngành Y tế có thêm cơ sở theo dõi sự phát triển của trẻ, tư vấn cho gia đình và phát hiện sớm những trường hợp có nguy cơ suy dinh dưỡng.

Bên cạnh việc phòng chống thiếu dinh dưỡng, kiểm soát thừa cân, béo phì ở học sinh cũng là nhiệm vụ cần được quan tâm. Các chương trình can thiệp tại trường học góp phần nâng cao kiến thức về dinh dưỡng, khuyến khích lựa chọn thực phẩm lành mạnh và tăng cường vận động thể lực. Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và ngành Y tế có ý nghĩa quan trọng để hình thành thói quen ăn uống khoa học ngay từ nhỏ, hạn chế nguy cơ tích lũy các yếu tố bất lợi cho sức khỏe trong tương lai.

Không chỉ chú trọng dinh dưỡng dự phòng, công tác dinh dưỡng lâm sàng tại các bệnh viện cũng ngày càng được quan tâm. Việc xây dựng chế độ ăn phù hợp với tình trạng bệnh, nhu cầu dinh dưỡng và khả năng hấp thu của từng người bệnh góp phần duy trì thể trạng, hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng, suy kiệt và hỗ trợ quá trình điều trị, phục hồi sức khỏe. Qua đó, dinh dưỡng ngày càng khẳng định vai trò thiết yếu trong chăm sóc sức khỏe toàn diện, từ phòng bệnh, điều trị đến phục hồi chức năng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Để bảo đảm sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật, ngành Y tế khuyến cáo người dân thực hiện chế độ dinh dưỡng hợp lý. Ăn đủ, cân đối và đa dạng các loại thực phẩm hằng ngày; phối hợp hợp lý thực phẩm có nguồn gốc động vật và thực vật; sử dụng hằng ngày các loại thực phẩm giàu vi chất dinh dưỡng; các loại rau, củ, quả có màu sắc khác nhau. Đọc kỹ thông tin dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm trước khi mua và sử dụng; sử dụng hợp lý các loại thực phẩm giàu đạm; nên ăn cá, thịt gia cầm và các loại hạt trong bữa ăn hằng ngày; ăn có mức độ các loại thịt đỏ; uống đủ nước hằng ngày; phụ nữ có thai và bà mẹ cho con bú cần thực hiện chế độ ăn uống hợp lý; bổ sung sắt và acid folic hoặc đa vi chất theo hướng dẫn; cho trẻ bú mẹ sớm trong vòng một giờ đầu sau khi sinh, nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu; cho trẻ ăn bổ sung hợp lý và tiếp tục cho trẻ bú mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn; hạn chế sử dụng các loại thức ăn chiên rán, thức ăn nhanh nhiều dầu mỡ, thức ăn nhiều muối, nhiều đường, đồ uống có đường, có cồn; bảo đảm an toàn trong lựa chọn, chế biến và bảo quản thực phẩm; tổ chức tốt bữa ăn gia đình. Ăn đủ bữa (sáng, trưa, tối) phù hợp với lứa tuổi, không ăn quá no, không bỏ bữa; duy trì và kiểm soát cân nặng hợp lý; thực hiện lối sống năng động, tăng cường hoạt động thể lực phù hợp với lứa tuổi và tình trạng sức khỏe.

Thắng Đạt