Thuốc lá là "sát thủ thầm lặng" tàn phá lá phổi và sức khỏe cộng đồng, hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bệnh tim mạch và đặc biệt là ung thư phổi. Đáng lo ngại, những tổn thương do khói thuốc thường tích lũy âm thầm qua nhiều năm. Khi các triệu chứng xuất hiện rõ rệt, chức năng phổi có thể đã suy giảm nghiêm trọng. Bởi vậy, cai thuốc lá càng sớm, cơ hội bảo vệ sức khỏe càng lớn.
Bác sĩ thăm khám cho người bệnh.
Từng hút khoảng một bao thuốc mỗi ngày trong nhiều năm, ông N.M.T, 67 tuổi, ở xã Phú Xuyên, Hà Nội, dù biết thuốc lá có hại cho sức khỏe, nhưng khi cơ thể chưa xuất hiện những dấu hiệu bất thường rõ rệt, ông vẫn chưa thực sự quyết tâm từ bỏ. Chỉ đến khi sức khỏe suy yếu, đi khám và được bác sĩ chẩn đoán mắc bệnh COPD, đồng thời tư vấn về những tổn thương mà khói thuốc gây ra đối với hệ hô hấp, ông mới nhận thức sâu sắc hơn mức độ nguy hiểm và quyết tâm cai thuốc lá.
Trường hợp của ông T. không phải cá biệt, thực tế tại các cơ sở y tế cho thấy, nhiều bệnh nhân mắc bệnh lý hô hấp mạn tính, nhập viện khi bệnh đã tiến triển nặng, với các biểu hiện như khó thở, suy hô hấp hoặc nhiễm trùng phổi. Đáng chú ý, qua khai thác tiền sử bệnh, không ít trường hợp có thói quen hút thuốc lá, thuốc lào kéo dài nhiều năm.
Theo các bác sĩ, thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh COPD - căn bệnh được ví như "sát thủ thầm lặng" tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Không phải hút thuốc hôm nay là ngày mai mắc bệnh ngay. Có những bệnh nhân đã bỏ thuốc 20, thậm chí 30 năm nhưng đến tuổi già mới phát bệnh. Ban đầu chỉ là ho, khạc đờm vào buổi sáng nên nhiều người chủ quan. Đến khi xuất hiện khó thở thì bệnh đã tiến triển nặng.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, trong đó khoảng 1,3 triệu người tử vong do tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có nhiều chất độc hại và chất gây ung thư. Khi đi vào cơ thể, các chất này gây tổn thương tế bào, thúc đẩy phản ứng viêm, làm suy giảm chức năng phổi và ảnh hưởng đến hệ tim mạch.
WHO cho rằng, mọi hình thức sử dụng thuốc lá và nicotine đều có hại và không có loại thuốc lá nào là an toàn. Dù khác nhau về cơ chế hoạt động, thành phần hay mức độ phơi nhiễm hóa chất, các sản phẩm này đều chứa đựng nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng.
BSCKI Vũ Đức Cường, Trưởng khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, Bệnh viện đa khoa Phú Xuyên cho biết, phần lớn bệnh nhân COPD điều trị tại bệnh viện có liên quan đến việc tiếp xúc với khói thuốc. Không chỉ những người trực tiếp hút thuốc, nhiều trường hợp còn chịu ảnh hưởng từ khói thuốc thụ động do thường xuyên sống chung hoặc tiếp xúc với người hút thuốc là, thuốc lào.
Người hít phải khói thuốc thụ động có nguy cơ mắc các bệnh hô hấp như hen suyễn, viêm phế quản, viêm phổi, bệnh tim mạch như xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, đột quỵ...
Đặc biệt, khói thuốc có thể ảnh hưởng tới người yếu thế như trẻ em, phụ nữ mang thai và người già. Trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương nhất, khói thuốc thụ động làm tăng nguy cơ viêm phổi, viêm tai giữa, hen suyễn, viêm phế quản, giảm chức năng phổi khi trưởng thành; phụ nữ mang thai nếu hít phải khói thuốc, cả điếu thuốc truyền thống và khói thuốc mới như thuốc lá điện tử, có nguy cơ sinh non, trẻ sơ sinh nhẹ cân, ảnh hưởng phát triển hệ hô hấp – thần kinh của thai nhi; người già, người có bệnh nền từ trước sẽ dễ bị kích thích, suy hô hấp, suy tim khi tiếp xúc với khói thuốc thụ động.
Vì vậy, bảo vệ sức khỏe trước tác hại của thuốc lá không chỉ dừng lại ở việc người hút chủ động từ bỏ mà còn cần xây dựng môi trường sống không khói thuốc, hạn chế tối đa việc phơi nhiễm khói thuốc thụ động, đặc biệt đối với trẻ em, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính.
BSCKI Vũ Đức Cường khuyến cáo tất cả những người đang hút thuốc lá, thuốc lào cần chủ động từ bỏ thuốc; những người chưa hút tuyệt đối không nên hút thuốc lá, thuốc lào. Việc cai thuốc càng sớm càng giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh lý nghiêm trọng như COPD, ung thư phổi, bệnh tim mạch và nhiều bệnh hô hấp khác.
Với người nghiện thuốc lá, việc cai thuốc có thể gặp khó khăn do tình trạng lệ thuộc nicotine. Người hút thuốc cần xây dựng kế hoạch cai cụ thể, kiên trì thực hiện, nhận diện và tránh các yếu tố kích thích cơn thèm thuốc, đồng thời tranh thủ sự hỗ trợ của gia đình. Khi cần thiết, nên đến cơ sở y tế để được tư vấn các biện pháp hỗ trợ cai thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Đặc biệt, người hút thuốc lâu năm cần chú ý các dấu hiệu ho kéo dài, khạc đờm dai dẳng, khó thở, tức ngực hoặc giảm khả năng gắng sức. Đây có thể là những biểu hiện cảnh báo bệnh lý hô hấp, trong đó có COPD. Khi xuất hiện triệu chứng, cần đi khám sớm để được đánh giá chức năng hô hấp và điều trị phù hợp, không tự ý mua thuốc hoặc trì hoãn thăm khám.
Với người đã mắc COPD, cai thuốc là yêu cầu quan trọng trong điều trị, giúp hạn chế tổn thương tiếp diễn và giảm nguy cơ các đợt cấp.
Thắng Đạt